استراتژی و تحول
از خوب به معمولی
وقتی الگوبرداری، مزیتهای متمایز سازمان را تضعیف میکند
منتشرشده در لینکدین.

بررسی وجوه مشترک شرکتهای موفق، تمام دلایل انتخاب هر یک از آنها توسط مشتریان را توضیح نمیدهد.
جیم کالینز در کتاب «از خوب به عالی» مانند بسیاری پژوهش ها و کتابهای مشابه، شرکتهایی را که مطابق معیارهای پژوهش او به سطح عالی رسیدهاند با شرکتهایی مقایسه میکند که چنین گذاری نداشتهاند؛ هدف، شناسایی الگوهای متمایزکننده این دو گروه است. این جستوجو میتواند نقطه آغاز مفیدی برای یادگیری باشد.
نگرانی من از جایی آغاز میشود که الگوهای مشترک را به نسخهای برای تحول تبدیل میکنیم، بیآنکه مزیتهای متمایز سازمانی را که در حال تغییر آن هستیم، بشناسیم.
خطر، حرکت از خوب به معمولی است: شرکت، رویههای پذیرفتهشده، استاندارد یا جهانی بیشتری را به کار میگیرد، اما همزمان قابلیتهایی را تضعیف میکند که برای مشتریان، دلیل انتخاب آن بودهاند.
اصول مشترک، با مزیتهای متمایز سازگارند
عنوان «موفق» همیشه نیازمند دقت است. موفق بر اساس کدام معیارها، در چه بازهای، در چه زمینه ای و از دید چه کسانی؟ طبقهبندی یک شرکت در یک پژوهش باید در چارچوب همین محدودیتها تفسیر شود.
همینطور باید توجه داشت که وجود ویژگیهای مشترک پرسشهایی را بیپاسخ میگذارد. هر شرکت چگونه در بازار خود ارزش ایجاد کرده است؟ چه روابط، تخصصها، تصمیمها یا ترکیبی از فعالیتها، از جایگاه آن پشتیبانی کردهاند؟
یک اصل مشترک میتواند به شکلهای متفاوتی اجرا شود. دو کسبوکار ممکن است هر دو پاسخگویی سریع را ارزشمند بدانند، اما اختیارها، اطلاعات و ارتباط با مشتری را متفاوت سازماندهی و اجرا کنند.
کالینز نیز به این تمایز توجه دارد. «مفهوم خارپشت» او بر شناخت حوزهای تأکید میکند که شرکت میتواند در آن بهترین باشد؛ در کنار علاقه عمیق و شناخت موتور اقتصادی کسبوکار. او همچنین هشدار میدهد که مدیریت حرفهای، در صورت تبدیلشدن به بوروکراسی، میتواند روحیه کارآفرینی را تضعیف کند.
بنابراین، این هشدار به شیوه استفاده از پژوهشهای موفقیت مربوط است نه خود پژوهش. شباهتها میتوانند به طرح پرسشهای بهتر و شناسایی زمینه های بهبود کمک کنند اما منابع ارزشآفرینی هر سازمان همچنان به تمرکز و بررسی مستقل نیاز دارند.
وقتی یادگیری به همشکلی تبدیل میشود
الگوبرداری زمانی پرریسک میشود که سازمان الگو، پیش از شناخت مسئله خودمان، پاسخ را در اختیار ما قرار دهد.
یک شرکت پخش فرضی را در نظر بگیریم که به حل سریع مشکلات تحویل شناخته میشود. کارشناسان فروش، مشتریان را میشناسند و اختیار کافی برای فراهمکردن راهحلهای عملی دارند.
بررسی داخلی، ناهماهنگی در تصمیمها و ضعف مستندسازی را آشکار میکند. مدیریت نیز فرایند دریافت تأییدی را به کار میگیرد که یک رقیب معتبر از آن استفاده میکند.
به این ترتیب ثبت اطلاعات بهتر میشود، اما مشتریان اکنون منتظر جابهجایی درخواست خود میان واحدها میمانند. شرکت، یک ضعف کنترلی را برطرف کرده و همزمان، سرعت پاسخگویی خود را کاهش داده است.
چیزی که شاید درنظر گرفته نشده این است که ممکن است فرایند رقیب با وعده خدمت، ترکیب نیروی انسانی، فناوری یا ریسک تجاری آن متناسب باشد. تناسب همان فرایند با شرکت پخش مثال ما اما موضوعی جداگانه است.
همشکلی میتواند از همین مسیر وارد پروژه های تحول یا الگوبرداری شود: شبیهشدن، پیش از ارزیابی پیامدهای تغییر برای مشتری، به نشانه پیشرفت تبدیل میشود.
سه حوزه طراحی را حول استراتژی خود همراستا کنیم
حفظ یک قابلیت متمایز، مستلزم شناخت سازوکار تحقق آن است. معماری سازمان، طراحی خدمت و طراحی فرایند، سه نگاه همپوشان به این سازوکار ارائه میکنند:
- معماری سازمان: نقشها، اختیارها، مهارتها، منابع و مشوقهایی که از قابلیتهای موردنیاز پشتیبانی میکنند.
- طراحی خدمت: تجربه مشتریان و کارکنان و تعاملات و عملیاتی که تحقق آن را ممکن میسازند.
- طراحی فرایند: مسیر حرکت کار، اطلاعات، تصمیمها و کنترلها در سراسر کسبوکار.
و هر سه اینها خود بااستراتژی های خلق ارزش، قابلیت های راهبردی و ارزش های انسان محور هماهنگ میشوند. مدل ستارهای گالبریت، استراتژی را به انتخابهای طراحی سازمان پیوند میدهد و بر همراستایی آنها تأکید دارد. نقشه خدمت نیز روابط میان تعاملات مشتری، افراد و فرایندهای پشتیبان را آشکار میکند. و طراحی راهبردی فرایندها درنهایت چگونگی را سازگار میکند.
در مثال شرکت پخش، وعده استراتژیک، حل سریع مشکل است. طراحی خدمت باید این پاسخگویی را برای مشتری و کارکنان ممکن سازد. طراحی فرایند باید مسیر مناسبی برای تصمیمگیری فراهم کند. معماری سازمان نیز باید اختیار، اطلاعات و مهارت لازم برای استفاده از آن مسیر را تأمین کند.
تغییر در هر حوزه باید از منظر دو حوزه دیگر نیز بررسی شود. یک مرحله تأیید کارآمد، ممکن است تحقق وعده کلی سازمان را دشوارتر کند.
قابلیت را حفظ کنیم و پایههای آن را بهبود دهیم
مشابه بودن یا متفاوتبودن، بهخودیخود، ارزشمندبودن یک روش را ثابت نمیکند.
پرسشهای اصلی ارزش برای مشتری، پشتیبانی از نتایج کسبوکار و پیامدهای حذف یک روش هستند. بازخورد مشتریان، دادههای عملیاتی و تصمیمهای واقعی میتوانند به آزمودن پاسخها کمک کنند.
در همین نمونه حفظ پاسخگویی سریع نیز لزوماً به معنای حفظ تمام رویه های موجود نیست. اگر سرعت به مداخله دائمی یک مدیر وابسته باشد، آن قابلیت پایههای شکنندهای دارد. حدود روشن تصمیمگیری، اطلاعات بهتر و توسعه شایستگی تیم میتوانند پشتیبانی پایدارتری فراهم کنند.
برای اینکه در همین نمونه عملکرد فرایند، عملکرد خدمت و قابلیتهای سازمانی را در کنار هم بسنجیم میتوانیم زمان رسیدگی، خطا، هزینه حل مسئله، تلاش موردنیاز مشتری و توان تیم برای پاسخگویی پایدار بدون وابستگی به فردی مشخص را ارزیابی کنیم.
هدف، بررسی این موضوع است که آیا تغییر پیشنهادی، ضمن رفع ضعف شناساییشده، توان کسبوکار برای اجرای استراتژی خود را تقویت میکند.
یادگیری از دیگران و توسعه مزیتهای خود میتوانند در یک مسیر تحول قرار گیرند. این کار به شناخت دقیق آنچه باید اقتباس شود، چگونگی تطبیق آن و قابلیتهای ارزشمندی نیاز دارد که باید آگاهانه حفظ شوند.
پیش از تصویب پروژه بعدی الگوبرداری یا تحول، مسیر یک قابلیت متمایز را از وعده به مشتری تا فرایندها، افراد و اختیارهای تصمیمگیری دنبال کنید و اثر تغییرهای پیشنهادی را بر آن بیازمایید.
منابع
- جیم کالینز، از خوب به عالی (Good to Great). معرفی کتاب، «مفهوم خارپشت» و «فرهنگ انضباط»، وبسایت نویسنده.
- جی گالبریت، «مدل ستارهای»، مؤسسه مشاوره مدیریت گالبریت.
- سارا گیبونز، «تعریف نقشه خدمت»، گروه نیلسن نورمن.
